Yeni nesil lojistik topluluğu.

TERSİNE LOJİSTİK KAVRAMI VE AĞ TASARIMI

0 8

Kullanılmış ürün ve materyallerin geri kazanımı, toprağa gömme ve yakma kapasitelerinin tükenmesinden dolayı, gittikçe artan bir ilgi görmektedir. Lojistik bakış açısıyla, bu yeniden kullanım fırsatları kullanıcıdan üretim çevrelerine doğru tersine ürün akışı oluşturmaktadır. Tersine lojistik kavramı, bu “tersine” ürün akışının yönetimi ile ilgili faaliyetlerdir. Dünyada birçok firma, tersine lojistiğin hem ekonomik hem de çevresel açıdan önemini fark etmiş ve bunu işletme misyonlarına taşımıştır. Genel bir tersine lojistik ağı tüketicilerden kullanılmış ürünlerin toplanması, depolanması, yeniden işlenmesi ve geri dağıtılması faaliyetlerini içerir. Bu çalışmada tersine lojistik kavramı, kapsamı, önemi ve bazı önemli yasal düzenlemeleri tanımlanmakta ve tersine lojistik ağı tasarımı ele alınmaktadır.

Tersine Lojistik Kavramı

Tersine lojistik kavramı, dünya nüfusunun artmasının karşısında hammadde miktarının azalmasından dolayı, hammadde yerine kullanılacak malzemeleri geri dönüşüm ile elde etme ihtiyacından doğmuştur. 1970’lere kadar,
çevresel olaylar veya sürdürülebilir kalkınma endişe verici boyutlarda olmamıştır. Takip eden on yılda çevresel kirlenme endişe verici durumlara ulaşınca bu durum akademisyenler, politikacılar, medya ve konuyla ilgilenen diğer toplum kesimlerinin dikkatini çekmiştir (Birdoğan,2003:25) ve böylece tersine lojistik kavramı 70’li ve 80’li yıllarda çevre konularının öneminin artması ile ortaya çıkmaya başlamıştır. Ancak tabi ki ürün ve materyallerin yeniden kullanılması yeni bir durum değildir. Metal hurda toplama, atık kâğıt dönüşümü, cam şişeler için depozito uygulamaları, uzun zamandır yapılmaktadır. Bu örneklerde kullanılan ürünlerin geri alınması yok edilmesine kıyasla ekonomik olarak daha avantajlıdır(Karaçay,2005:319). 1980’li yıllarda, tersine lojistik “ürünün son müşteriden üreticiye, hizmet sağlayıcıya doğru hareketi” olarak tanımlanmış, taşıdığı anlamın sınırları ise bu şekilde çizilmiştir (Koban v.d.,2007:85). Tersine lojistik işlemleri ilk olarak 1980’lerde tekstil ürünlerinde ve daha sonra elektronik endüstrisinde (bilgisayar, ofis otomasyonu, haberleşme gereçleri, kontrolü ve fabrika otomasyonu v.b. ) uygulanmıştır. 1990’lı yıllarda firmalar kârlarını iyileştirmek ya da yeni pazar olanaklarını geliştirmek için tersine lojistiği bir işletme stratejisi olarak kullanmıştır. Ancak yine bu yıllarda, imalatçılar, ürünlerini müşterilerine sunduktan sonra ürünlerle ilgili sorumluluk üstlenmemişlerdir. Kullanılan ürünler ya kitleler halinde çevreye boşaltılmış ya da yakılarak yok edilmiştir. 2000’li yıllara gelindiğinde ise tüketiciler ve yetkililer imalatçılara, ürettikleri atıkları azaltma sorumluluğunu yüklemişlerdir. Tersine lojistik hammadde, yarı mamul, nihai ürün ve ilgili bilgilerin tüketim noktasından orijin noktasına doğru, değer kazanımı ya da uygun şekilde yok edilmesini sağlamak amacıyla etkin akışını planlama, uygulama ve kontrol aktivesidir. Bu alanda; camın, tüketici ürünlerinin, alüminyum kapların, yeniden kullanılabilir paketleme malzemelerinin, plastik kapların, kâğıtların v.b. ürünlerin geri kazanılması (Heine,1993:28-29) ve zarar görmüş, stokta kalmış, herhangi bir kazadan kurtarılmış malzemeyi geri alma ve fazla stoktan dolayı geri dönen ürünlerin işlenmesi ele alınır. Artan tüketici bilinçliliği, hükümetler tarafından uygulanan yeşil kanunların ürünlerin geri getirilmesini zorlamaları, üreticilerin daha düşük işletme sermayesi ile maliyeti azaltmayı istemeleri, yeniden kullanılabilir konteynerlerin kullanımının artması, hizmet talebinin artması, kalite yükseltme, yeniden üretme, tamir etme v.b. işlemlerden dolayı tersine lojistik ilgi çekici hale gelmiştir (Blumberg,2005:22). Özellikle günümüzde çevre koruma amaçlı yasal düzenlemelerin yanı sıra; modern işletme ve yönetim anlayışlarında, işletmelerin çevreye duyarlılık çalışmalarını, sosyal sorumluluk ilkelerinin uygulama örneği olarak görmeleri de, tersine lojistik faaliyetlerinin üzerinde daha fazla durulmasını gerekli kılmıştır (Koban v.d.,2007:87). Son zamanlarda ortaya çıkan bu alanda, ürünlerin geri alınması ile ilişkilendirilmiş
lojistik aktiviteler tasarlanır ve geri alınan ürünlerin yeniden üretilip pazarlara dağıtılması sağlanır (Fleischmann v.d., 1997:2). Amaç, kullanılmış ürünlerden maksimum faydayı sağlarken, yükleme boşaltma giderlerini minimum seviyeye indirmektir. (Gaurang, 2006:1) Bu çalışmada; tersine lojistiğin tanımı, önemi, uygulama alanları, dünyada ve ülkemizde bu bağlamda getirilen yasalar, tersine lojistik ağ yapısı ve tersine lojistik ağ yapısında nicel modellerin rolü ele alınmıştır.

Ayrıca tersine lojistiğin temel yararları ekonomik, ekolojik ve yasal yararlardır. Yasalar ürünün geri toplanmasını ve yeniden değerlendirilmesini sağlar.

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.